มนุษย์จักรกล Kikaider เมื่อความไม่สมบูรณ์ คือเงื่อนไขของความเป็นมนุษย์

เขียนโดย เต่ากัดยาง

Kikaider The Animation อนิเมชั่นแนวโทคุฯ ที่ไม่ได้เล่าเพียงแค่เรื่องหุ่นยนต์ที่อยากเป็นมนุษย์ แต่มันกำลังถามว่า เราพร้อมที่จะรับผิดชอบต่อ “การเลือก” ของตัวเองหรือไม่

ในยุคของอนิเมะไซไฟที่เต็มไปด้วยหุ่นยนต์ และเทคโนโลยี เกลื่อนตลาด หลายเรื่องขึ้นหิ้งเป็นตำนานทั้งเก่าใหม่ ไม่ว่าจะเป็น Ghost in the Shell หรือ Cyberpunk ล้วนเป็นเรื่องราวที่เต็มไปด้วยจิตวิญญาณในเครื่องจักร ซึ่งเนื้อหามักเกี่ยวกับการค้นหาสถานที่ของตนและความหมายของชีวิต

แต่สำหรับอนิเมะแนวนี้นั้น มีอยู่เรื่องหนึ่งที่เรียกได้ว่าโคตรจะนอกกระแส แต่นี่ถือเป็นอีกเรื่องที่อยากให้ทุกคนได้รับรู้ว่ามันมีอยู่ และเนื้อหาก็ดีไม่แพ้อนิเมะในแนวเดียวกัน

Kikaider The Animation หนึ่งในสุดยอดผลงานของ Shotaro Ishinomori (โชทาโร อิชิโนะโมริ) ผู้ให้กำเนิดเหล่า Kamen Rider ซึ่งหากใครทราบดี ผลงานต้นฉบับของอาจารย์จะไม่ได้มีเนื้อเรื่องเหมือนกับที่เราดูกันในแบบไลฟ์แอ็กชันแทบจะทุกเรื่องเพราะเป็นทีวีซีรีส์ต้องปรับโทนให้เหมาะกับเด็ก

แต่ในส่วนของมังงะต้นฉบับมันจะแฝงไปด้วยปรัชญา และดราม่าที่หนักอึ้ง เหมาะกับผู้ใหญ่เสียมากกว่า สำหรับ คิไคเดอร์ นั้นเรียกได้ว่าเป็นผลงานที่แทบจะทำตามต้นฉบับเกือบ 100%

*มีการเปิดเผยเนื้อหาสำคัญ

สำหรับเนื้อหาของเรื่อง คิไคเดอร์ นั้น ไม่ได้เพียงเล่าเรื่องการต่อสู้ระหว่างฝ่ายดีและฝ่ายร้ายตามสูตรสำเร็จแนวโทคุฯ หากแต่เป็นงานที่ตั้งคำถามเชิงจิตวิทยาและปรัชญาอย่างลึกซึ้งว่า“อะไรคือความเป็นมนุษย์” ผ่านตัวละครหลักอย่าง “จิโร่” หุ่นยนต์แอนดรอยด์ที่ ด็อกเตอร์โคเมียวจิ สร้างขึ้น ถูกออกแบบให้มี “วงจรจิตสำนึก” ที่มีชื่อว่า Gimini ชื่อเดียวกับภูติจิ๋ว Jiminy ใน Pinocchio ซึ่งเป็นสิ่งที่ทำให้หุ่นแอนดรอยด์สามารถแยกแยะดี และชั่วได้

แก่นสำคัญของเรื่องเริ่มต้นจากความขัดแย้งภายในของจิโร่ เขาไม่ได้เป็นเพียงเครื่องจักรที่ทำตามคำสั่ง แต่สามารถ “เลือก” ระหว่างความดี และความชั่วได้ อย่างไรก็ตาม วงจรจิตสำนึกของเขากลับไม่สมบูรณ์

ทำให้เขาตกอยู่ในสภาวะลังเล สับสน และรู้สึกผิดอยู่ตลอดเวลา มีความขัดแย้งระหว่างสิ่งที่“ควรทำ” กับสิ่งที่ “ถูกผลักดันให้ทำ” ส่งผลให้จิโร่กลายเป็นสิ่งมีชีวิตที่ไม่ใช่ทั้งเครื่องจักรและมนุษย์อย่างสมบูรณ์ แต่เป็น “พื้นที่ตรงกลาง” ที่เต็มไปด้วยความเจ็บปวด

ตัวร้ายของเรื่องอย่าง Professor Gill ผู้นำองค์กร DARK ผู้สร้างแอนดรอยด์เพื่อใช้เป็นเครื่องมือควบคุมโลก เอาจริง ๆ แนวคิดนี้ในโลกความจริงก็ไม่ได้ผิดแปลกอะไร แต่ Professor Gill ดันอยากเล่นบทพระเจ้า มองว่าตนเองอยู่ในฐานะ “ผู้สร้างชีวิต”

โดยเขาจะมีวิธีควบคุมเหล่าแอนดรอยด์โดยใช้ “เสียงขลุ่ย” เสียงขลุ่ยนี้ไม่ได้เป็นเพียงเครื่องมือ แต่เป็นตัวแทนของการลบตัวตน และเสรีภาพ เปรียบได้กับการล้างสมองหรือระบบที่บังคับให้ทุกคนคิดและทำเหมือนกันทั้งหมด

สิ่งนี้สะท้อนแนวคิดแบบเผด็จการที่มองว่า ความเป็นระเบียบสำคัญกว่าความเป็นมนุษย์ Professor Gill มีความพยายามหลายต่อครั้งที่จะควบคุมจิโร่ แต่เพราะจิโร่มีวงจรจิตสำนึก หรือ Gimini ทำให้เขาหลุดการควบคุมมาได้ตลอด ทำสิ่งที่ Professor Gill หวาดกลัว ไม่ใช่พลังหรือทักษะการต่อสู้ของคิไคเดอร์ที่สามารถล้มลูกสมุนของเขาได้ทุกตัว แต่เป็น “เจตจำนงเสรี” ของคิไคเดอร์

เมื่อเขามี “อิสระในการเลือก” ทำให้ Professor Gill ที่คิดว่าตนคือพระเจ้ารู้สึกโดนท้าทาย กลายเป็นความหมกมุ่นที่จะควบคุมคิไคเดอร์

ในจุดนี้สามารถแสดงให้เห็นถึงความต่างระหว่าง ด็อกเตอร์โคเมียวจิ และ Professor Gill เกี่ยวกับมุมมองของพวกเขาที่มีต่อการสร้างเครื่องจักร โคเมียวจิ มองจิโร่เหมือนลูกที่ตนเป็นผู้ให้กำเนิด และมอบเจตจำนงเสรี เพียงแต่ได้ฝังคำสอนผิดชอบชั่วดีไว้ แต่จะทำตามหรือไม่ก็ตามใจ ส่วน Professor Gill มองเครื่องจักรเป็นลูกเช่นกัน

แต่เป็นลูกของพระผู้เป็นเจ้าที่ต้องเชื่อฟัง ต้องทำตาม การแข็งขืนของคิไคเดอร์ ทำให้ความสัมพันธ์ “พ่อกับลูก” ต้องล้มเหลว เหมือนกับพ่อที่ต้องการควบคุมทุกอย่าง กับลูกที่เลือกจะเดินในเส้นทางของตนเอง

นานวันเข้า Gill ก็เลือกที่จะละทิ้งความเป็นมนุษย์ เพื่อแลกกับอำนาจและการควบคุม เขาจึงไม่ใช่ปีศาจโดยกำเนิด แต่เป็นมนุษย์ที่ค่อย ๆ กลายเป็นปีศาจจากการตัดสินใจของตนเอง แต่การที่เขา “เคยเป็นมนุษย์” ทำให้เขาพ่ายแพ้ต่อคิไคเดอร์ ผู้เป็นเครื่องจักรที่พยายาม “เป็นมนุษย์” Gill ไม่ได้เสียท่าเพราะความอ่อนแอ แต่เกิดจากการที่เขาไม่เข้าใจสิ่งที่สำคัญที่สุด นั่นคือ “หัวใจ” และ “อิสระในการเลือก”

ของสิ่งมีชีวิต ดังนั้น Professor Gill จึงเป็นมากกว่าวายร้าย แต่เป็นภาพสะท้อนของคำถามสำคัญในเรื่องว่า สิ่งที่ทำให้เรามีชีวิตอย่างแท้จริง คือการถูกสร้างขึ้น หรือคือความสามารถในการเลือกเส้นทางของตนเอง

ความแตกต่างระหว่างจิโร่กับหุ่นยนต์ตัวอื่นในเรื่องยิ่งตอกย้ำประเด็นนี้ หุ่นยนต์ของฝ่ายศัตรูถูกออกแบบให้เชื่อฟังโดยปราศจากความลังเล พวกมันไม่มีความทุกข์ แต่ในขณะเดียวกันก็ไม่มี “ตัวตน” ที่แท้จริง การมองเพียงรูปลักษณ์ พวกมันแม้จะเหมือนหุ่นยนต์ที่มีทักษะแบบภายนอกที่เป็นสัตว์ชนิดนั้น ๆ แต่นั่นก็ยังไม่ใช่สิ่งที่ยืนยันว่ามันคือสัตว์ชนิดนั้นอย่างแท้จริง

ขณะที่จิโร่เมื่อแปลงร่าง เขาเป็นสิ่งที่ดูแล้วไม่สมบูรณ์ ดูขาด ๆ เกิน ๆ ไม่สามารถระบุว่าเหมือนอะไร นอกจากเครื่องจักรสองสี เขาจึงต้องเผชิญกับความเจ็บปวดและความขัดแย้งภายใน ความอับอายจากรูปลักษณ์ของตน

แม้เขาจะถูกรักแบบชายคนหนึ่งจากลูกสาวของโคเมียวจิอย่างไรก็ตามเขาก็เป็นเพียงหุ่นตัวเดียวที่มี “อัตลักษณ์” ชัดเจน สิ่งนี้นำไปสู่คำถามสำคัญว่า ความเจ็บปวดอาจเป็นราคาที่ต้องจ่ายเพื่อให้ได้มาซึ่งอิสรภาพและการมีตัวตนหรือไม่

การเดินทางของจิโร่คือการเผชิญกับภาวะ วิกฤตทางอัตลักษณ์ (Identity crisis) เขาต้องตั้งคำถามกับตัวเองอยู่เสมอว่า “ฉันคืออะไร” ระหว่างมนุษย์ เครื่องจักร หรือสิ่งที่อยู่ระหว่างกลาง แนวคิดนี้สอดคล้องกับจิตวิทยาเชิง อัตถิภาวนิยม (Existential psychology) ซึ่งเน้นการค้นหาความหมายของชีวิต การมีอิสระ

ในการเลือก และความรับผิดชอบต่อผลลัพธ์ของการเลือกนั้น แม้ว่าจิโร่จะไม่จำเป็นต้องเลือกเส้นทางของความดี แต่เขากลับ “เลือก” ที่จะเป็นคนดี นี่คือสิ่งที่ทำให้เขา “เป็นมนุษย์มากกว่ามนุษย์” แม้ว่ามันจะทำให้ จิโร่ไม่มีที่ยืนในโลก มนุษย์หวาดกลัวเขา ในขณะที่หุ่นยนต์เองก็มองว่าเขาผิดปกติ เขาจึงอยู่ในสภาวะที่ “ไม่มีใครเหมือน และไม่มีที่ไหนเป็นบ้าน”

ความโดดเดี่ยวของเขาไม่ใช่เพียงการไม่มีเพื่อน แต่เป็นการตระหนักรู้ถึงการมีอยู่ของตนเองในโลกที่ไม่มีใครเข้าใจ ซึ่งเป็นความโดดเดี่ยวในระดับที่ลึกที่สุด

อย่างไรก็ตาม ความดีของจิโร่ไม่ใช่ความดีที่บริสุทธิ์ เขายังคงมีความโกรธ ความกลัว และแรงกระตุ้นด้านมืดอยู่ภายใน สิ่งนี้สะท้อนแนวคิดสำคัญว่า ความดีที่แท้จริงไม่ได้เกิดจากการไม่มีด้านมืด แต่เกิดจากความสามารถในการควบคุมและอยู่ร่วมกับมันได้ การเป็นมนุษย์จึงไม่ใช่การไร้ข้อบกพร่อง แต่คือการจัดการกับข้อบกพร่องนั้นอย่างมีสติ

ซึ่งในภาคต่อ Kikaider 01: The Animation ในช่วงท้าย จิโร่ได้เข้าใจแล้วว่าการมี “หัวใจ” ต้องแบกรับความเจ็บปวด การเป็น “มนุษย์” ต้องอยู่กับความขัดแย้งในตัวเอง Professor Gill เข้าควบคุมพี่น้องของจิโร่ Kikaider 01 และ Kikaider 00 ให้มาจัดการกับเขา

ซึ่งนั่นเป็นสิ่งที่ Professor Gill ได้ทำสำเร็จเป็นครั้งสุดท้ายคิไคเดอร์ พ่ายแพ้ให้ 01 กับ 00 เพราะไม่กล้าทำร้ายพี่น้อง จิโร่ถูกนำไปฝังวงจรควบคุมที่ชั่วร้าย จิโร่ได้ใช้วิธีพูดหลอกล่อให้ผู้คุม(Bijinder) ปล่อยตัวทำให้ Professor Gill ตกใจมากเพราะไม่คิดว่าเครื่องจักรจะพูดโกหก

Kikaider 01 กับ Kikaider 00 ถูกสั่งให้โจมตีจิโร่อีกครั้ง ทว่าจิโร่กลับทำลายพี่น้องของตัวเองอย่างไม่ลังเล นั่นอาจดูเหมือนว่าเขากลายเป็นเครื่องจักรที่คิดและลงมืออย่างง่าย ๆ แต่กลับตรงกันข้าม ในเวลานั้นจิโร่คือ มนุษย์ที่จิตใจแตกสลายและต้องแบกรับทุกการตัดสินใจ จิโร่ได้แสดงให้เห็นว่าหากเขาชั่วร้าย ไม่สนความดีชั่วจะเป็นอย่างไร

สถานการณ์ของ Professor Gill จึงเหมือนคำที่ว่า “จงระวังจะได้สิ่งที่หวัง” เพราะการฝังวงจรได้ทำให้จิโร่มีความชั่วร้ายแบบมนุษย์ นี่คือผลลัพธ์ปลายทางของเครื่องจักรที่กลายเป็นมนุษย์ สิ่งมีชีวิตที่มีด้านมืดใช้อุบายหลอกล่อใช้วาจาโป้ปดเพื่อให้ได้สิ่งที่ตนต้องการ

ท้ายที่สุดใน Kikaider The Animation  ไม่ได้ถามเพียงว่าหุ่นยนต์และเครื่องจักรสามารถมีหัวใจได้หรือไม่ แต่ตั้งคำถามที่ลึกกว่านั้นว่า “อะไรทำให้เรากลายเป็นมนุษย์” คำตอบที่เรื่องนำเสนอไม่ใช่ร่างกายหรือที่มา หากแต่เป็น “ความสามารถในการเลือก และความกล้าที่จะรับผิดชอบต่อการเลือกนั้น” ที่นิยามความเป็นมนุษย์อย่างแท้จริง

สามารถติดตามข่าวสารอื่น ๆ เพิ่มเติมได้ที่ GamerCulture (การ์ตูน)

อ้างอิง
“อัตถิภาวนิยม (Existentialism) / ความหมายของชีวิต”
“อัตลักษณ์ (Identity / Identity Crisis)”
“จิตวิทยาทั่วไป”
“ศักยภาพมนุษย์ / ความเป็นตัวเอง”
wikipedia